QĐND - Ổn định mặt bằng lãi suất 6 tháng đầu năm và động thái giảm lãi suất ngày 7-7-2017, ổn định tỷ giá, duy trì 0% lãi suất tiền gửi ngoại tệ là cách điều hành phù hợp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) để hướng tới mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, đạt mục tiêu tăng trưởng GDP và gửi thông điệp ngành ngân hàng đồng hành, chia sẻ với doanh nghiệp. Trong thời gian tới không nên đặt ra vấn đề tiếp tục giảm lãi suất, không có chuyện lợi nhuận của ngành ngân hàng cao trong bối cảnh hiện nay là ý kiến của chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu.
Liên quan đến tình hình kinh tế vĩ mô, tiền tệ và diễn biến lạm phát, NHNN đã tập trung điều hành các giải pháp để giữ ổn định mặt bằng lãi suất thông qua điều tiết thanh khoản hợp lý hỗ trợ các TCTD ổn định lãi suất, tiếp tục chỉ đạo các TCTD kiểm soát chi phí vốn, nâng cao hiệu quả kinh doanh để giữ ổn định lãi suất huy động, phấn đấu giảm lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Do đó, mặc dù chịu áp lực tăng nhưng mặt bằng lãi suất của các TCTD vẫn được giữ ổn định, một số ngân hàng giảm với các lĩnh vực ưu tiên.
Về thị trường tài chính thế giới, việc Fed tăng lãi suất trong thời gian vừa qua tạo sức ép lên lãi suất tiền gửi USD và cả lãi suất VND tại Việt Nam. Hiện nay, tiền gửi USD tại Việt Nam vẫn phải duy trì lãi suất 0% cho tất cả các kỳ hạn trong khi lãi suất cho tiền gửi USD trên thị trường tài chính thế giới đang trong xu hướng tăng. Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, NHNN vẫn giữ được sự ổn định tương đối của lãi suất VND và vẫn duy trì lãi suất 0% cho tiền gửi USD mà không tạo ra sự “chảy máu ngoại tệ” là nỗ lực đáng ghi nhận.
PV: Thống kê đến ngày 20-6 cho thấy, huy động vốn tăng 5,89% so với cuối năm 2016, trong khi tín dụng tăng 7,54%, nếu tiếp tục giảm lãi suất trong thời gian tới có ảnh hưởng đến huy động vốn và kéo theo những hệ lụy khác không, thưa ông?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Như trên đã phân tích, các ngân hàng đang cạnh tranh với các thị trường khác bao gồm thị trường bất động sản (BĐS) và chứng khoán để thu hút vốn huy động, đồng thời đang nỗ lực cho vay để kiếm lời và bù đắp chi phí, trong đó có dự phòng rủi ro cho nợ xấu. Trước những thách thức đó, NHNN đã tính toán để giảm lãi suất cho vay hiện nay là sự cố gắng để góp phần tạo điều kiện doanh nghiệp phát triển, thúc đẩy sản suất. Tuy nhiên, nếu tiếp tục giảm là không khả thi, trừ trường hợp NHNN đẩy một lượng tiền lớn vào lưu thông thông qua hoạt động tái cấp vốn, chiết khấu với lãi suất thấp, mua vào một lượng lớn trái phiếu chính phủ từ các ngân hàng thương mại. Nhưng rủi ro ở đây là bùng phát lạm phát, tạo bong bóng trên thị trường BĐS, chứng khoán và khi các ngân hàng “thừa tiền”, rộng tay cho vay thì nguy cơ nợ xấu chắc chắn sẽ trở lại.
Hiện nay, thị trường kỳ vọng tỷ lệ lạm phát ở mức 4%. Với kỳ vọng lạm phát đó, lãi suất huy động cần phải ở mức 6% và lãi suất cho vay 9%, đây là mức lãi suất cho vay thị trường đang thực hiện. Muốn đẩy mức lãi suất này xuống sâu hơn, NHNN phải nỗ lực đẩy tỷ lệ lạm phát xuống sâu hơn nữa; có nghĩa là, phải thi hành một chính sách tiền tệ thắt chặt-điều tạo ra nguy cơ suy thoái cho nền kinh tế. Nếu để GDP năm 2017 xuống thấp hơn năm 2016 thì khả năng nền kinh tế sẽ đi vào một giai đoạn suy thoái mới.
Trong lần này, NHNN chỉ giảm lãi suất cho vay mà không giảm lãi suất huy động vì động thái giảm lãi suất của NHNN trên cơ sở tính toán và cân đối các yếu tố vĩ mô khác như cân đối huy động vốn và tăng trưởng tín dụng phù hợp; bảo đảm tính thanh khoản hệ thống; bảo đảm ổn định tỷ giá và tính toán cả kịch bản FED tăng lãi suất trong tương lai trên cục diện tổng thể đạt được mục tiêu ổn định hệ thống và ổn định vĩ mô. Do vậy, tôi có thể khẳng định, kịch bản giảm lãi suất đợt này của NHNN là phù hợp.
PV: Theo ông, lãi suất cho tiền gửi USD đang được áp dụng là 0%, liệu lãi suất này có cần điều chỉnh không?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Tỷ giá VND/USD, kinh tế vĩ mô đang ổn định. Một trong những nguyên nhân của sự ổn định này là cơ chế tỷ giá trung tâm NHNN áp dụng từ một năm rưỡi nay. Nguồn dự trữ ngoại hối hơn 40 tỷ USD cũng góp phần ổn định tỷ giá khi NHNN sử dụng nguồn dự trữ này để điều chỉnh thị trường. Trong bối cảnh lãi suất tiền gửi USD trên thị trường tài chính thế giới đang trong xu hướng tăng, đã và đang tạo chênh lệch ngày càng lớn giữa lãi suất cho tiền gửi USD trong nước và quốc tế, kích thích sự chuyển dịch USD từ trong nước ra nước ngoài. Tuy nhiên, sự chuyển dịch không lớn và hình như không tác động đến tỷ giá trên thị trường tự do. Theo quan điểm cá nhân tôi, chưa nên đặt ra vấn đề tăng lãi suất USD trong thời điểm hiện nay vì kinh tế vĩ mô đang ổn định, các chi tiêu kinh tế vĩ mô đang đi đúng hướng và đạt được mục tiêu. Sự thay đổi sẽ tác động đến nhiều yếu tố của chính sách tiền tệ và có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế, NHNN điều hành cần cân đối hài hòa các mục tiêu và hướng tới trọng tâm là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.
PV: Có nhiều ý kiến cho rằng, lợi nhuận ngân hàng tại Việt Nam cao. Theo ông, so với cách tính lợi nhuận trên thế giới thì lợi nhuận của các ngân hàng Việt Nam có phải là cao?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Câu trả lời là không. Trên thị trường tài chính, chênh lệch lãi suất đầu vào và lãi suất đầu ra khoảng 3%, một biên độ cần thiết để bù đắp chi phí dự trữ bắt buộc, chi phí dự phòng rủi ro, chi phí thanh khoản, chi phí hoạt động, chi phí thuế và một tỷ lệ lợi nhuận tối thiểu để trả cổ tức cho cổ đông. Tại Việt Nam, tỷ lệ lãi suất biên (net interest margin) chỉ vào khoảng 2,6%/năm hiện nay thấp hơn so với tỷ lệ cần thiết. Cũng theo thống kê của NHNN, ROA và ROE của hệ thống ngân hàng vào quý III-2016 là 0,45% và 5,66%, một tỷ lệ bằng nửa so với mặt bằng của thị trường tài chính thế giới là khoảng 1% và 10%.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thường công bố lợi nhuận với số tuyệt đối và thường không công bố tỷ lệ lợi nhuận ROA và ROE. Điều này dễ tạo ra sự ngộ nhận là các ngân hàng lãi lớn và là thành phần được hưởng quá nhiều ưu đãi trong nền kinh tế. Trên thực tế, các ngân hàng đang phấn đấu với sự cạnh tranh từ các thị trường khác như thị trường BĐS, chứng khoán. Nội bộ các ngân hàng đang phải nỗ lực giải quyết vấn đề nợ xấu, tăng cường quản trị rủi ro, đầu tư vào công nghệ thông tin và nguồn nhân lực là những lĩnh vực có chi phí lớn, tác động đến lợi nhuận và tình hình tài chính của ngân hàng...
PV: Theo ông, cần làm gì để ổn định mặt bằng lãi suất?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Nếu tiếp tục giảm lãi suất qua chính sách tiền tệ, hoặc nới lỏng hay thắt chặt trong thời gian tới, đều tạo rất nhiều rủi ro cho nền kinh tế. Vậy thì giải pháp cho một mặt bằng lãi suất hợp lý có lẽ phải nằm ở trong việc điều hòa vốn và sử dụng vốn của các ngân hàng thương mại.
Tuy nhiên, theo quan điểm của cá nhân tôi, lãi suất khó có thể giảm thêm và rất cân nhắc việc giảm thêm vì không có lợi cho nền kinh tế. NHNN cần có các giải pháp đồng bộ để ổn định mặt bằng lãi suất từ nay đến cuối năm. Thực tế, giá vốn cao (lãi suất cho vay) nhưng nguồn vốn cho vay được các thành phần kinh tế sử dụng một cách hiệu quả thì sẽ đóng góp cho phát triển kinh tế còn có lợi cho nền kinh tế hơn là nguồn vốn giá rẻ. Các ngân hàng cần có những chính sách tín dụng hợp lý để phân bổ nguồn vốn cho vay vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh trọng yếu của đất nước và hạn chế cho vay các thị trường thứ cấp.
Về phía Chính phủ và NHNN, các chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt các doanh nghiệp khởi nghiệp, cần có sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả. Tại TP Hồ Chí Minh, Chi nhánh NHNN đã đứng ra làm đầu mối để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp gặp gỡ, đàm phán với các ngân hàng tại thành phố là một ví dụ điển hình cho việc hợp tác giữa NHNN, các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp.
Một điều cũng không thể bỏ qua là việc đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Nguồn vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp sẽ bổ sung vốn tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp. Trên cơ sở này, các chính sách kêu gọi đầu tư của Chính phủ đóng vai trò rất quan trọng. Cuối cùng, để kêu gọi đầu tư hiệu quả, Việt Nam cần phải tăng cường điểm tín nhiệm quốc gia. Nâng hạng tín nhiệm quốc gia là điều kiện tiên quyết để kêu gọi đầu tư nước ngoài một cách hiệu quả.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
Về thị trường tài chính thế giới, việc Fed tăng lãi suất trong thời gian vừa qua tạo sức ép lên lãi suất tiền gửi USD và cả lãi suất VND tại Việt Nam. Hiện nay, tiền gửi USD tại Việt Nam vẫn phải duy trì lãi suất 0% cho tất cả các kỳ hạn trong khi lãi suất cho tiền gửi USD trên thị trường tài chính thế giới đang trong xu hướng tăng. Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, NHNN vẫn giữ được sự ổn định tương đối của lãi suất VND và vẫn duy trì lãi suất 0% cho tiền gửi USD mà không tạo ra sự “chảy máu ngoại tệ” là nỗ lực đáng ghi nhận.
PV: Thống kê đến ngày 20-6 cho thấy, huy động vốn tăng 5,89% so với cuối năm 2016, trong khi tín dụng tăng 7,54%, nếu tiếp tục giảm lãi suất trong thời gian tới có ảnh hưởng đến huy động vốn và kéo theo những hệ lụy khác không, thưa ông?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Như trên đã phân tích, các ngân hàng đang cạnh tranh với các thị trường khác bao gồm thị trường bất động sản (BĐS) và chứng khoán để thu hút vốn huy động, đồng thời đang nỗ lực cho vay để kiếm lời và bù đắp chi phí, trong đó có dự phòng rủi ro cho nợ xấu. Trước những thách thức đó, NHNN đã tính toán để giảm lãi suất cho vay hiện nay là sự cố gắng để góp phần tạo điều kiện doanh nghiệp phát triển, thúc đẩy sản suất. Tuy nhiên, nếu tiếp tục giảm là không khả thi, trừ trường hợp NHNN đẩy một lượng tiền lớn vào lưu thông thông qua hoạt động tái cấp vốn, chiết khấu với lãi suất thấp, mua vào một lượng lớn trái phiếu chính phủ từ các ngân hàng thương mại. Nhưng rủi ro ở đây là bùng phát lạm phát, tạo bong bóng trên thị trường BĐS, chứng khoán và khi các ngân hàng “thừa tiền”, rộng tay cho vay thì nguy cơ nợ xấu chắc chắn sẽ trở lại.
Hiện nay, thị trường kỳ vọng tỷ lệ lạm phát ở mức 4%. Với kỳ vọng lạm phát đó, lãi suất huy động cần phải ở mức 6% và lãi suất cho vay 9%, đây là mức lãi suất cho vay thị trường đang thực hiện. Muốn đẩy mức lãi suất này xuống sâu hơn, NHNN phải nỗ lực đẩy tỷ lệ lạm phát xuống sâu hơn nữa; có nghĩa là, phải thi hành một chính sách tiền tệ thắt chặt-điều tạo ra nguy cơ suy thoái cho nền kinh tế. Nếu để GDP năm 2017 xuống thấp hơn năm 2016 thì khả năng nền kinh tế sẽ đi vào một giai đoạn suy thoái mới.
Trong lần này, NHNN chỉ giảm lãi suất cho vay mà không giảm lãi suất huy động vì động thái giảm lãi suất của NHNN trên cơ sở tính toán và cân đối các yếu tố vĩ mô khác như cân đối huy động vốn và tăng trưởng tín dụng phù hợp; bảo đảm tính thanh khoản hệ thống; bảo đảm ổn định tỷ giá và tính toán cả kịch bản FED tăng lãi suất trong tương lai trên cục diện tổng thể đạt được mục tiêu ổn định hệ thống và ổn định vĩ mô. Do vậy, tôi có thể khẳng định, kịch bản giảm lãi suất đợt này của NHNN là phù hợp.
PV: Theo ông, lãi suất cho tiền gửi USD đang được áp dụng là 0%, liệu lãi suất này có cần điều chỉnh không?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Tỷ giá VND/USD, kinh tế vĩ mô đang ổn định. Một trong những nguyên nhân của sự ổn định này là cơ chế tỷ giá trung tâm NHNN áp dụng từ một năm rưỡi nay. Nguồn dự trữ ngoại hối hơn 40 tỷ USD cũng góp phần ổn định tỷ giá khi NHNN sử dụng nguồn dự trữ này để điều chỉnh thị trường. Trong bối cảnh lãi suất tiền gửi USD trên thị trường tài chính thế giới đang trong xu hướng tăng, đã và đang tạo chênh lệch ngày càng lớn giữa lãi suất cho tiền gửi USD trong nước và quốc tế, kích thích sự chuyển dịch USD từ trong nước ra nước ngoài. Tuy nhiên, sự chuyển dịch không lớn và hình như không tác động đến tỷ giá trên thị trường tự do. Theo quan điểm cá nhân tôi, chưa nên đặt ra vấn đề tăng lãi suất USD trong thời điểm hiện nay vì kinh tế vĩ mô đang ổn định, các chi tiêu kinh tế vĩ mô đang đi đúng hướng và đạt được mục tiêu. Sự thay đổi sẽ tác động đến nhiều yếu tố của chính sách tiền tệ và có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế, NHNN điều hành cần cân đối hài hòa các mục tiêu và hướng tới trọng tâm là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.
PV: Có nhiều ý kiến cho rằng, lợi nhuận ngân hàng tại Việt Nam cao. Theo ông, so với cách tính lợi nhuận trên thế giới thì lợi nhuận của các ngân hàng Việt Nam có phải là cao?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Câu trả lời là không. Trên thị trường tài chính, chênh lệch lãi suất đầu vào và lãi suất đầu ra khoảng 3%, một biên độ cần thiết để bù đắp chi phí dự trữ bắt buộc, chi phí dự phòng rủi ro, chi phí thanh khoản, chi phí hoạt động, chi phí thuế và một tỷ lệ lợi nhuận tối thiểu để trả cổ tức cho cổ đông. Tại Việt Nam, tỷ lệ lãi suất biên (net interest margin) chỉ vào khoảng 2,6%/năm hiện nay thấp hơn so với tỷ lệ cần thiết. Cũng theo thống kê của NHNN, ROA và ROE của hệ thống ngân hàng vào quý III-2016 là 0,45% và 5,66%, một tỷ lệ bằng nửa so với mặt bằng của thị trường tài chính thế giới là khoảng 1% và 10%.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thường công bố lợi nhuận với số tuyệt đối và thường không công bố tỷ lệ lợi nhuận ROA và ROE. Điều này dễ tạo ra sự ngộ nhận là các ngân hàng lãi lớn và là thành phần được hưởng quá nhiều ưu đãi trong nền kinh tế. Trên thực tế, các ngân hàng đang phấn đấu với sự cạnh tranh từ các thị trường khác như thị trường BĐS, chứng khoán. Nội bộ các ngân hàng đang phải nỗ lực giải quyết vấn đề nợ xấu, tăng cường quản trị rủi ro, đầu tư vào công nghệ thông tin và nguồn nhân lực là những lĩnh vực có chi phí lớn, tác động đến lợi nhuận và tình hình tài chính của ngân hàng...
PV: Theo ông, cần làm gì để ổn định mặt bằng lãi suất?
Ông Nguyễn Trí Hiếu: Nếu tiếp tục giảm lãi suất qua chính sách tiền tệ, hoặc nới lỏng hay thắt chặt trong thời gian tới, đều tạo rất nhiều rủi ro cho nền kinh tế. Vậy thì giải pháp cho một mặt bằng lãi suất hợp lý có lẽ phải nằm ở trong việc điều hòa vốn và sử dụng vốn của các ngân hàng thương mại.
Tuy nhiên, theo quan điểm của cá nhân tôi, lãi suất khó có thể giảm thêm và rất cân nhắc việc giảm thêm vì không có lợi cho nền kinh tế. NHNN cần có các giải pháp đồng bộ để ổn định mặt bằng lãi suất từ nay đến cuối năm. Thực tế, giá vốn cao (lãi suất cho vay) nhưng nguồn vốn cho vay được các thành phần kinh tế sử dụng một cách hiệu quả thì sẽ đóng góp cho phát triển kinh tế còn có lợi cho nền kinh tế hơn là nguồn vốn giá rẻ. Các ngân hàng cần có những chính sách tín dụng hợp lý để phân bổ nguồn vốn cho vay vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh trọng yếu của đất nước và hạn chế cho vay các thị trường thứ cấp.
Về phía Chính phủ và NHNN, các chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt các doanh nghiệp khởi nghiệp, cần có sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả. Tại TP Hồ Chí Minh, Chi nhánh NHNN đã đứng ra làm đầu mối để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp gặp gỡ, đàm phán với các ngân hàng tại thành phố là một ví dụ điển hình cho việc hợp tác giữa NHNN, các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp.
Một điều cũng không thể bỏ qua là việc đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Nguồn vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp sẽ bổ sung vốn tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp. Trên cơ sở này, các chính sách kêu gọi đầu tư của Chính phủ đóng vai trò rất quan trọng. Cuối cùng, để kêu gọi đầu tư hiệu quả, Việt Nam cần phải tăng cường điểm tín nhiệm quốc gia. Nâng hạng tín nhiệm quốc gia là điều kiện tiên quyết để kêu gọi đầu tư nước ngoài một cách hiệu quả.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
Theo qdnd.vn